Ελληνικό κρασί: Τι αποκαλύπτει η πρώτη του είδους της μελέτη σε ανθρώπινα κύτταρα

Τι είναι τελικά αυτό που κάνει ένα κρασί και δη ελληνικό, μοναδικό;

Η αυθόρμητη απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι το «terroir», υποδηλώνοντας πρωτίστως τις ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής στην Ελλάδα. Έρευνα, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Journal of Functional Foods από την ερευνητική ομάδα του Εργαστηρίου Φυσιολογίας Ζωικών Οργανισμών – Τοξικολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας φέρνει στο προσκήνιο τον βιολογικό πλούτο των ελληνικών κρασιών και την ωφελιμότητά τους σε κυτταρικό επίπεδο.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, εκχυλίσματα από τις τέσσερις εμβληματικές ελληνικές ποικιλίες κρασιού: Ξινόμαυρο, Αγιωργίτικο, Ασύρτικο και Μαλαγουζιά μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τους αντιοξειδωτικούς μηχανισμούς άμυνας των ανθρώπινων κυττάρων και να τα προστατεύσουν από το οξειδωτικό στρες. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις κύριες οινοπαραγωγικές χώρες παγκοσμίως, με παραγωγή περίπου 1,36 εκατομμυρίων εκατόλιτρων κρασιού το 2023, καταλαμβάνοντας την 20ή θέση διεθνώς. Το Ξινόμαυρο και το Αγιωργίτικο αποτελούν τις πιο αναγνωρίσιμες ελληνικές ερυθρές ποικιλίες στο εξωτερικό.

Το Ξινόμαυρο ξεχωρίζει για την ευελιξία του, καθώς μπορεί να δώσει από ερυθρά έως αφρώδη κρασιά. Ωστόσο θεωρείται απαιτητική ποικιλία, γιατί χρειάζεται εδάφη πλούσια σε ασβέστιο και υγρασία, καθώς και ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες. Το Αγιωργίτικο, αντίθετα, καλλιεργείται σε πυκνές φυτεύσεις σε άνυδρα και άγονα εδάφη. Στις λευκές ποικιλίες, το Ασύρτικο και η Μαλαγουζιά κυριαρχούν διεθνώς. Το Ασύρτικο φημίζεται για τη φυσικά υψηλή του οξύτητα, την ανθεκτικότητά του σε ασθένειες και στη ξηρασία και την προσαρμοστικότητά του στην κλιματική αλλαγή. Η Μαλαγουζιά, που μέχρι τη δεκαετία του 1970 θεωρούνταν σχεδόν εξαφανισμένη, είναι πιο ευαίσθητη στην ξηρασία, ενώ η συγκομιδή του σταφυλιού σε διαφορετικά στάδια ωρίμανσης χαρίζει πολυπλοκότητα και ξεχωριστά αρώματα στο τελικό κρασί.

«Στόχος αυτής της μελέτης μας ήταν να διερευνήσουμε τις επιδράσεις των εκχυλισμάτων οίνου σε κυτταρικό επίπεδο, προσδιορίζοντας επικυρωμένους βιοδείκτες οξειδωτικού στρες και εξετάζοντας την έκφραση κρίσιμων γονιδίων που ρυθμίζουν την αντιοξειδωτική άμυνα και την αποτοξίνωση», εξηγεί στο Dnews ο Δρ. Φώτης Τέκος, Εντεταλμένος Διδάσκων Τοξικολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης.

Το οξειδωτικό στρες προκαλείται από την υπερβολική παραγωγή ελευθέρων ριζών, οι οποίες μπορούν να βλάψουν τα κύτταρα και τα δομικά και λειτουργικά συστατικά τους, όπως τις πρωτεΐνες και τα λιπίδια. Έχει συσχετιστεί με καρδιαγγειακά νοσήματα, φλεγμονές, νευροεκφυλιστικές ασθένειες, καρκίνο και με τη διαδικασία της γήρανσης.

Το κρασί είναι πλούσιο σε βιοδραστικές ενώσεις, όπως η ρεσβερατρόλη, η κερσετίνη και οι κατεχίνες, οι οποίες λειτουργούν ως «εκκαθαριστές» των ελεύθερων ριζών. Η δράση τους, ωστόσο, εξαρτάται από τη δόση, το είδος του κρασιού και το βιολογικό περιβάλλον στο οποίο δρουν.

Τι έδειξε η έρευνα

Οι ερευνητές απομάκρυναν πρώτα το αλκοόλ από τα κρασιά και απομόνωσαν τα βιοδραστικά συστατικά τους. Στη συνέχεια δοκίμασαν τα εκχυλίσματα σε τρεις διαφορετικές ανθρώπινες κυτταρικές σειρές, σε ηπατικά, σε ενδοθηλιακά και σε γαστρικά κύτταρα. «Αξιολογήθηκαν η βιωσιμότητα των κυττάρων, τα επίπεδα οξειδωτικού στρες, η συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα, η λιπιδική και πρωτεϊνική οξείδωση, καθώς και η έκφραση γονιδίων-‘κλειδιών’», προσθέτει ο Δρ. Φώτης Τέκος.

Όλα τα εκχυλίσματα ενίσχυσαν την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων και περιόρισαν την οξειδωτική βλάβη, όταν χρησιμοποιήθηκαν σε συγκεντρώσεις συμβατές με την κυτταρική βιωσιμότητα. Τα ερυθρά κρασιά και ειδικά το Ξινόμαυρο αποδείχθηκαν τα πιο αποτελεσματικά, λόγω της υψηλότερης περιεκτικότητάς τους σε πολυφαινόλες. Το Ξινόμαυρο μείωσε τα επίπεδα ελεύθερων ριζών, περιόρισε την οξείδωση λιπιδίων και πρωτεϊνών και ενίσχυσε συνολικά το «αντιοξειδωτικό οπλοστάσιο» των κυττάρων σε όλα τα μοντέλα. Το Αγιωργίτικο έδειξε ιδιαίτερα ισχυρή δράση στα γαστρικά κύτταρα, ενώ το Ασύρτικο και η Μαλαγουζιά, αν και λιγότερο ισχυρά, παρουσίασαν αξιοσημείωτη προστατευτική δράση.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τον ρόλο των πολυφαινολών του κρασιού στη διατήρηση της κυτταρικής ομοιόστασης και στην άμυνα απέναντι στις καθημερινές οξειδωτικές «φθορές». Οι ερευνητές, ωστόσο, ξεκαθαρίζουν ότι τα ερευνητικά αποτελέσματα δεν υποστηρίζουν την υπερκατανάλωση αλκοόλ.

Η μέτρια κατανάλωση ποιοτικού ελληνικού κρασιού, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής, μπορεί να έχει θετικό ρόλο στην υγεία. Παράλληλα, η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για νέες διατροφικές και λειτουργικές εφαρμογές βασισμένες στον ελληνικό αμπελώνα.

Η εν λόγω μελέτη αποτελεί μέρος της εμβληματικής δράσης «Οι Δρόμοι των Αμπελώνων», είναι ανοικτής πρόσβασης και συγκαταλέγεται στις πιο ολοκληρωμένες μελέτες της επίδρασης των ελληνικών κρασιών σε κυτταρικό επίπεδο μέχρι σήμερα.