Υπογονιμότητα

Τα τελευταία χρόνια νέα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν τον ρόλο του οξειδωτικού στρες σε περιπτώσεις μειωμένης γονιμότητας.

Ως οξειδωτικό στρες ορίζεται η διαταραχή της ισορροπίας μεταξύ της παραγωγής ελευθέρων ριζών και των συνολικών αντιοξειδωτικών μηχανισμών του οργανισμού, υπέρ των πρώτων. Οι ελεύθερες ρίζες, κυρίως του οξυγόνου, αποτελούν δραστικά μόρια που παράγονται στον οργανισμό κάτω από φυσιολογικές συνθήκες. Ωστόσο, σε παθολογικές καταστάσεις που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, η παραγωγή τους μπορεί να αυξηθεί σημαντικά. Οι ελεύθερες ρίζες λόγω της ασταθούς τους χημικής δομής μπορούν να αλληλεπιδρούν με μια σειρά βιομορίων όπως με τα λιπίδια των κυτταρικών μεμβρανών, τις πρωτεΐνες και το DNA. Αποτέλεσμα αυτής της αλληλεπίδρασης είναι η οξείδωση των παραπάνω βιομορίων και ως εκ τούτου η διατάραξη της φυσιολογικής τους λειτουργίας στον οργανισμό. Μακροχρόνια, η αυξημένη οξειδωτική βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες εκφυλιστικές ασθένειες αλλά και σε περιπτώσεις μειωμένης γονιμότητας.

Σε φυσιολογικές καταστάσεις η παραγωγή ελευθέρων ριζών ελέγχεται από τον οργανισμό μέσω των αντιοξειδωτικών μηχανισμών που διαθέτει. Τα αντιοξειδωτικά μπορεί να είναι μόρια που παράγονται ενδογενώς από τον οργανισμό, όπως είναι η γλουταθειόνη, που αποτελεί το βασικό αντιοξειδωτικό μόριο των κυττάρων μας, μπορεί όμως να είναι και μόρια που προσλαμβάνονται μέσω της διατροφής, όπως είναι η βιταμίνη C, η βιταμίνη Ε, τα φλαβονοειδή κ.α. Όταν τα αντιοξειδωτικά σε έναν οργανισμό βρίσκονται σε επαρκή ποσότητα, τότε μπορούν να ελέγξουν τα επίπεδα των ελευθέρων ριζών. Μπορούν να αλληλεπιδράσουν με αυτές και να τις εξουδετερώσουν, με αποτέλεσμα να αποτραπούν οι βλάβες που θα μπορούσαν να προκληθούν.

Όσον αφορά στην υπογονιμότητα αλλά και την επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης, πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει τον καθοριστικό ρόλο των ελευθέρων ριζών (Shih et al., 2014). Συγκεκριμένα σε μελέτη που συμμετείχαν 159 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε τεχνητή γονιμοποίηση με τη μέθοδο της μικρογονιμοποίησης φάνηκε ότι τα επίπεδα των ελευθέρων ριζών στα θρεπτικά μέσα καλλιέργειας έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στο ποσοστό επιτυχίας της γονιμοποίησης. Οι βλαστοκύστες που αναπτύσσονται στο θρεπτικό μέσο με λιγότερες ελεύθερες ρίζες ήταν μορφολογικά καλύτερες. Τα αυξημένα επίπεδα ελευθέρων ριζών σε θρεπτικά μέσα καλλιέργειας συνδέθηκαν με κακή ανάπτυξη των εμβρύων στο στάδιο της βλαστοκύστης.

Επιπλέον μια άλλη πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το οξειδωτικό στρες ήταν υψηλότερο σε κύτταρα πλακούντα από διαβητικές γυναίκες σε σύγκριση με υγιείς (Mezouar et al., 2016). Ωστόσο, όταν κύτταρα του πλακούντα ασθενών και υγιών γυναικών απομονώθηκαν και καλλιεργήθηκαν σε μέσο που περιείχε συνδυασμό αντιοξειδωτικών βιταμινών (βιταμίνη C και Ε) και ω-3 και ω-6 λιπαρά, βελτιώθηκε ο πολλαπλασιασμός των κυττάρων και της κατανάλωσης γλυκόζης και στις δύο ομάδες. Επιπλέον βελτιώθηκε η οξειδοαναγωγική κατάσταση των κυττάρων ειδικά στην ομάδα που έπασχε από διαβήτη. Συμπερασματικά, ο συνδυασμός PUFA και αντιοξειδωτικών βιταμινών μπορεί να είναι ευεργετικός για τη βελτίωση της λειτουργίας του πλακούντα και την μείωση του οξειδωτικού στρες του πλακούντα σε έγκυες γυναίκες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1.

Ο επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών (EOC) είναι ο πιο θανατηφόρος από τους γυναικολογικούς καρκίνους. Λόγω της σοβαρότητας της νόσου απαιτούνται νέες προσεγγίσεις και καλύτερα εργαλεία για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας αλλά και της παρακολούθησης της εξέλιξής της. Σε πρόσφατη μελέτη, εφαρμόστηκε η χρήση μεταβολομικής ανάλυσης σε μια συστηματική διερεύνηση των μεταβολικών αλλαγών σε πρωτογενή EOC, μετά από χειρουργική επέμβαση και κατά την επανεμφάνιση (Ke et al., 2016). Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές μεταβολικές διαφορές μεταξύ των ομάδων. Αρκετοί μεταβολίτες ταυτοποιήθηκαν ως πιθανοί βιοδείκτες για τον πρωτoγενή, μεταχειρουργικό και επανεμφανιζόμενο EOC, αντίστοιχα. Επίσης το οξειδωτικό στρες και η χειρουργική αποτελεσματικότητα ήταν διακριτή στους μετεγχειρητικούς EOC ασθενείς. H μελέτη αυτή προσδιόρισε βιοδείκτες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τόσο την κατανόηση όσο και την παρακολούθηση του EOC.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η διερεύνηση του οξειδωτικού στρες σε υπογόνιμες γυναίκες μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τη διαγνωστική αξιολόγηση των αιτίων της ανεξήγητης υπογονιμότητας αλλά και τη θεραπευτική καθοδήγηση, με στόχο τη βελτίωση της γονιμοποιητικής ικανότητας και των αποτελεσμάτων της αναπαραγωγικής προσπάθειας.

Shih YF, Lee TH, Liu CH, Tsao HM, Huang CC, Lee MS. Effects of reactive oxygen species levels in prepared culture media on embryo development: A comparison of two media. Taiwan J Obstet Gynecol. 2014 Dec;53(4): 504-8.
Mezouar D, Merzouk H, Merzouk AS, Merzouk SA, Belarbi B, Narce M. In vitro effects of vitamins C and E, n-3 and n-6 PUFA and n-9 MUFA on placental cell function and redox status in type 1 diabetic pregnant women. Placenta. 2016 Jun;42:114-21.
Ke C, Li A, Hou Y, Sun M, Yang K, Cheng J, Wang J, Ge T, Zhang F, Li Q, Li J, Lou G, Li K. Metabolic phenotyping for monitoring ovarian cancer patients. Sci Rep. 2016 Mar 21;6:23334.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30719570
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30643857
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30601701
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30569652
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30555352
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30448091
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30418487
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30377403